Nieuws

Wat zijn de grootste obstakels voor de overgang naar circulair bouwen?

Barbara: “Ik sprak laatst met een groep architecten, waar iemand opmerkte: in een gebouw kan een stalen balk zitten die meerdere verdiepingen draagt. Maar als het gebouw wordt gesloopt, is die balk niets meer waard, omdat niemand precies weet hoeveel gewicht hij kan dragen. Dat is een goed voorbeeld van de praktische obstakels bij circulair bouwen. Iedereen weet dat het een sterke balk is, maar hoe sterk precies, staat nergens officieel op papier. Daar zit een nuttige les in voor toekomstige projecten: zorg ervoor dat alle informatie over de materialen aan het begin van een nieuw bouwproject wordt gearchiveerd. Op die manier weet je, als het op sloop aankomt, wat je in huis hebt.” 

Estelle: “Op kleinere schaal, bij interieurs en details, kunnen we al anders te werk gaan. Maar de problemen ontstaan wanneer we opschalen. Het bestaande beleid, de vergunningen en de bouwvoorschriften op dat niveau moeten worden aangepast om hergebruikte materialen mogelijk te maken. Gemeenten, provincies en de landelijke overheid moeten hieraan meewerken, want zij spelen een belangrijke rol in deze transitie. Het is een ecosysteem waarin iedereen zijn denkwijze moet veranderen. Maar eerst moeten de regels worden aangepast.”

Kunnen jullie meer vertellen over de bouwmaterialen die in de Materialenwerf worden gebruikt?

Estelle: “Het paviljoen wordt volledig gebouwd met hergebruikte materialen. Het is een semi-groot project, een overdekte ruimte van honderd vierkante meter met een flexibele indeling. Voor de constructie waren grote balken nodig, van zeven meter lang. Die zijn gemaakt van oude meerpalen uit de haven. Het is een houtsoort genaamd Basralocus , die in de koloniale tijd werd geroofd uit de overzeese gebieden. Deze balken hebben dus een symbolische waarde, in verbinding met de maritieme omgeving en geschiedenis. Door ze een nieuwe bestemming te geven, voegen wij iets toe aan het verhaal. Dit sluit direct aan bij het soort gesprek dat we met de werf willen aangaan: over onderwerpen als de herkomst van materialen en de impact op het milieu. 

De panelen zijn gemaakt van restanten CLT (Cross Laminated Timber), een veel nieuwer materiaal. We hebben het beschikbare materiaal opgemeten en zo gezaagd dat het een visueel ritme heeft. De stalen onderdelen komen van de Belgische fabrikant Halfwerk, gespecialiseerd in hergebruikte metalen. Zij tikken wereldwijd afgedankte en overgebleven voorraden metaal op de kop en hebben de machines in huis om hier nieuwe onderdelen van te maken. Tot slot wordt het dak waterdicht gemaakt met vrachtwagenzeilen die onderdeel waren van het gebouw van de Schaatsbaan.”

Welke lessen heeft het realiseren van de Materialenwerf jullie tot nu toe opgeleverd? 

Estelle: “Als Studio ACTE schalen we in dit project flink op in vergelijking met ons eerdere werk. Ik merk dat het ontwerp zelf op deze schaal niet meer tijd kost, maar de hoeveelheden materiaal wel. En die kosten meer tijd om te vinden en de logistiek te regelen. Het belang van samenwerking wordt voor ons ook steeds duidelijker. Gelukkig zijn de mensen met wie we werken erg gemotiveerd en bereid om op nieuwe manieren samen te werken om de doelen te bereiken.”

Barbara: “Vorig jaar hebben we tijdens de Architectuur Maand aan de Schiehaven al eerste stappen zetten op het gebied van circulariteit. Maar dit jaar verloopt het proces heel anders. Bouwen met hergebruikte materialen vraagt om een flexibele houding, die niet past bij de lineaire processen van vergunningen en financiering. De combinatie van beide is een uitdaging, maar ook fascinerend. ” 

Welke impact hoop je te maken?

Estelle: “Over een paar jaar zal er veel gebouwd worden in het M4H-gebied en zullen er veel mensen naartoe verhuizen. Het is mooi om juist hier onze tijdelijke structuur op te zetten en de behoeften en voorwaarden voor de overgang naar een nieuwe manier van bouwen te onderzoeken. Ik hoop dat we, door de kaders voor een gesprek aan te bieden, de gemeente en projectontwikkelaars kunnen inspireren tot nieuwe ideeën.”
Barbara: “Het feit dat we iets tijdelijks bouwen, en dan ook nog in de context van een festival, verlaagt de drempel voor samenwerkende partijen. Maar ik zie als een belangrijk middel om gewoonten ter discussie te stellen die zo moeilijk te veranderen zijn. Alle deelnemers aan de bestaande bouwprocessen moeten hun steentje bijdragen. Als één van hen weigert, heeft dat gevolgen voor de hele keten. Of we de verandering kunnen bewerkstelligen, hangt niet af van de technische mogelijkheden, want die zijn er al. Het is een cultuurverandering, en daarom spreken wij ons als culturele instelling uit. Dit experiment moet niet lichtvaardig worden opgevat, want er is veel moeite en waarde in geïnvesteerd.”